BIỆN PHÁP PHÒNG VÀ QUẢN LÝ NUÔI TÔM TRONG MÙA LẠNH

Mùa lạnh là thời điểm nhạy cảm nhất đối với nghề nuôi tôm vì tôm là động vật biến nhiệt, toàn bộ hoạt động sống phụ thuộc vào nhiệt độ nước ao. Khi nhiệt độ giảm sâu, tôm giảm ăn, tăng hệ số FCR, dễ nhiễm bệnh và tỷ lệ hao hụt tăng cao. Việc chuẩn bị tốt ao nuôi, quản lý chặt chẽ thức ăn – môi trường – con giống sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và duy trì hiệu quả vụ nuôi.

1. Ảnh hưởng của nhiệt độ thấp đến tôm nuôi

• Nhiệt độ thích hợp: 25 – 32°C
• Dưới 20°C: tôm gần như ngừng sinh trưởng, giảm mạnh khả năng bắt mồi
• Giảm 1°C → sức ăn giảm khoảng 10%
• Mưa lạnh kéo dài có thể làm nước giảm 3 – 5°C → tôm giảm ăn ít nhất 30%
• Ở 13°C, tôm thẻ giảm ăn mạnh, giảm bơi lội và tỷ lệ chết tăng cao

Tác động cụ thể:

• Tôm giảm ăn – tiêu hóa kém, FCR tăng lên 1,5 – 1,8
• Tốc độ tăng trưởng giảm còn 0,2 g/con/ngày (so với mùa nắng 0,3 g/con/ngày) → kéo dài thời gian nuôi 1,5 lần
• Dễ nhiễm các bệnh: đốm trắng, hồng thân, phân trắng, Vibrio
• Nhiệt độ thấp → tôm xuống đáy để tránh lạnh → tiếp xúc mầm bệnh, khí độc
• Trời âm u → tảo kém phát triển → thiếu oxy về đêm
• Phân hủy đáy, siphon khó khăn → tích tụ bùn thải, khí độc
• Sau đợt mưa lạnh là nắng → tảo bùng phát → pH tăng, NH3 tăng → gây sốc tôm

2. Cải tạo và chuẩn bị ao trước khi nuôi mùa lạnh

Ao bạt

• Vệ sinh, chà rửa đáy ao; thay bạt nếu đã cũ.
• Phơi ao lâu hơn bình thường 2–3 ngày (vì trời lạnh lâu khô).
• Không lấy nước vào ngày có gió mùa, nước đục, nhiều mầm bệnh.
• Nếu cần, lấy nước vào ao lắng để xử lý, sau đó mới đưa vào ao nuôi.
• Mực nước lấy cao hơn bình thường 20–30 cm để giữ nhiệt tầng đáy tốt hơn.

Ao đất

• Cải tạo đáy ao kỹ, diệt tạp triệt để.
• Các loài giáp xác như cua, ốc… mùa lạnh thường đào hang sâu → cần diệt tạp kỹ hơn.

3. Thả giống mùa lạnh – giảm sốc, tăng tỷ lệ sống

• Không thả giống khi nhiệt độ nước < 20°C.
• Có thể để tôm ở trại giống đợi thời tiết ấm lên (trại có hệ thống sưởi → tôm khỏe hơn).
• Thời điểm thả phù hợp nhất: nhiệt độ nước ấm nhất trong ngày
• Chọn ao khuất gió; nếu không có thì che chắn bằng bạt, tôn, lưới lan… để giảm gió lạnh.
• Trước khi thả 30 phút, chạy quạt khí để đồng đều nhiệt độ và tăng oxy.
• Sau khi thả, duy trì quạt – sục khí để tránh phân tầng nhiệt.

4. Quản lý thức ăn hợp lý trong mùa lạnh

Tôm ăn mạnh nhất ở 27 – 32°C. Khi nhiệt độ giảm, nhu cầu ăn cũng giảm theo.

Lưu ý quan trọng:

• Kiểm tra nhiệt độ nước thường xuyên để điều chỉnh lượng thức ăn.
• Dùng sàng ăn để theo dõi khả năng bắt mồi.
• Nhiệt độ giảm sâu → giảm lượng thức ăn hoặc ngưng cho ăn để tránh dư thừa gây ô nhiễm.
• Khi thời tiết ổn định trở lại → tăng lượng thức ăn từ từ.
• Bổ sung vào thức ăn:
  • Men tiêu hóa
  • Vitamin C, Beta glucan
  • Khoáng chất
    → Giúp tôm tăng đề kháng và hấp thu tốt hơn.

5. Quản lý môi trường nước trong mùa lạnh

• Tăng cường sục khí – quạt nước để:
  • Tránh phân tầng nhiệt
  • Tăng oxy
  • Giảm stress
• Có thể bơm thêm nước sạch từ ao lắng để ổn định nhiệt độ.
• Tăng cường sử dụng chế phẩm sinh học để ổn định môi trường, giảm khí độc NH3, H2S.
• Khi có dấu hiệu bệnh do vi khuẩn → sử dụng chế phẩm diệt khuẩn phù hợp (iodine, BKC…).

Kiểm tra hồ nuôi 2 lần/ngày:

• Nhiệt độ
• pH, kiềm, độ mặn
• Độ trong
• Oxy hòa tan
• Quan sát tôm, kiểm tra sàng ăn
• Kiểm tra bờ ao, cống bọng

6. Giải pháp nâng cao hiệu quả nuôi mùa lạnh

Xây dựng hệ thống nhà bạt / nhà kính

• Nhà bạt kiểu chóp nón hạn chế gió tốt nhất.
• Che mưa – giữ nhiệt tốt hơn.
• Màn che nắng phía trên giúp điều chỉnh ánh sáng.
• Lắp đèn chiếu sáng để tăng nhiệt, hỗ trợ tảo phát triển khi trời âm u (trại giống)

Các biện pháp bổ sung

• Dùng vách chắn gió bằng bạt quanh ao.
• Chỉ thả giống khi nhiệt độ ổn định nhiều ngày liền.
• Tăng lượng quạt – sục khí vào những đêm âm u hoặc khi tôm nổi đầu.
• Thường xuyên giảm thức ăn chủ động khi nhiệt độ giảm.
• Quản lý nước chặt chẽ để hạn chế bùng phát tảo và khí độc.
• Bổ sung khoáng – vitamin để tăng sức chịu đựng, phục hồi và tăng bắt mồi.

KẾT LUẬN

Mùa lạnh luôn tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người nuôi tôm. Tuy nhiên, nếu chuẩn bị ao kỹ lưỡng, thả giống đúng thời điểm, quản lý môi trường – thức ăn hợp lý, kết hợp che chắn giữ nhiệt, thì hoàn toàn có thể duy trì tỷ lệ sống cao – tăng trưởng ổn định – hạn chế bệnh.