NGUYÊN NHÂN GÂY CONG THÂN, ĐỤC CƠ TRÊN TÔM THẺ CHÂN TRẮNG

Cong thân, đục cơ là những hiện tượng thường được quan tâm trong quá trình nuôi tôm thẻ chân trắng (Litopenaeus vannamei). Khi xuất hiện, tôm có thể bị cong phần thân, cơ chuyển sang màu trắng đục hoặc xuất hiện những vùng cơ bất thường. Tùy theo nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng có thể khác nhau, từ những biểu hiện thoáng qua đến tổn thương cơ nghiêm trọng, thậm chí gây chết hàng loạt.

Để có biện pháp quản lý phù hợp, người nuôi cần phân biệt các nguyên nhân gây cong thân, đục cơ, đồng thời theo dõi những dấu hiệu bất thường trên tôm và điều kiện môi trường ao nuôi.

1. Nguyên nhân gây cong thân trên tôm

Cong thân là hiện tượng phần thân tôm bị uốn cong bất thường, thường liên quan đến tình trạng co cơ. Một số yếu tố có thể dẫn đến hiện tượng này gồm:

1.1. Biến động nhiệt độ đột ngột

Nhiệt độ nước thay đổi nhanh, đặc biệt khi chênh lệch lớn giữa ngày và đêm hoặc sau những trận mưa, có thể khiến tôm bị stress. Sự thay đổi này ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý và khả năng điều hòa của cơ thể, từ đó có thể làm tăng nguy cơ co cơ bất thường.

1.2. Thiếu oxy hòa tan

Khi hàm lượng oxy hòa tan (DO) xuống thấp, tôm có thể bị stress, ảnh hưởng đến quá trình hô hấp và chuyển hóa năng lượng. Tình trạng thiếu oxy kéo dài có thể làm suy giảm hoạt động sinh lý, khiến tôm dễ bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bất lợi khác.

1.3. Sốc độ mặn

Độ mặn thay đổi đột ngột, chẳng hạn sau mưa lớn hoặc khi cấp nước không phù hợp, có thể làm rối loạn quá trình điều hòa áp suất thẩm thấu của tôm. Khi cơ thể phải thích nghi nhanh với sự thay đổi của môi trường, tôm có thể bị stress và phát sinh những biểu hiện bất thường.

1.4. Mất cân bằng khoáng chất

Các ion khoáng như canxi (Ca), magie (Mg) và kali (K) có vai trò trong hoạt động thần kinh, co cơ và duy trì cân bằng điện giải. Khi mất cân bằng khoáng chất, hoạt động cơ của tôm có thể bị ảnh hưởng, đặc biệt trong điều kiện môi trường biến động.

1.5. Kích thích cơ học

Trong quá trình kéo lưới, thu mẫu, vận chuyển hoặc thao tác mạnh, tôm có thể bị kích thích và co cơ đột ngột. Nếu tình trạng co cơ xảy ra trong thời gian ngắn, thân tôm có thể bị uốn cong và sau đó trở lại bình thường.

Ngoài những yếu tố trên, rối loạn sinh lý và chuyển hóa năng lượng cũng có thể liên quan đến hiện tượng cong thân. Tuy nhiên, không nên kết luận nguyên nhân chỉ dựa vào một dấu hiệu quan sát bên ngoài.

2. Cơ chế gây cong thân trên tôm

Hiện tượng cong thân thường liên quan đến tình trạng co cơ bất thường. Khi các nhóm cơ ở thân tôm co lại nhưng không giãn ra bình thường, thân tôm có thể bị uốn cong, tạo thành hình chữ C.

Quá trình co và giãn cơ cần có sự phối hợp của hoạt động thần kinh, các ion khoáng và năng lượng tế bào. Khi những hoạt động này bị rối loạn, tôm có thể xuất hiện tình trạng co cơ không tự chủ.

Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp cong thân đều do thiếu khoáng hoặc sốc môi trường. Cần căn cứ vào thời điểm xuất hiện, biểu hiện lâm sàng và điều kiện ao nuôi để xác định nguyên nhân.

3. Nguyên nhân gây đục cơ trên tôm

Đục cơ là hiện tượng các vùng cơ của tôm chuyển từ trạng thái trong, hơi trong suốt sang màu trắng đục. Tình trạng này có thể xuất hiện ở phần cơ đuôi, cơ bụng hoặc lan rộng trên thân, tùy thuộc vào nguyên nhân.

3.1. Sốc môi trường

Sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ, độ mặn hoặc các yếu tố môi trường khác có thể gây stress, ảnh hưởng đến hoạt động sinh lý và cấu trúc cơ. Trong một số trường hợp, tôm có thể xuất hiện những vùng cơ trắng đục.

3.2. Tổn thương và hoại tử cơ

Khi tế bào cơ bị tổn thương hoặc hoại tử, cấu trúc mô cơ có thể thay đổi, khiến các vùng cơ trở nên trắng đục. Tổn thương có thể liên quan đến tác nhân gây bệnh hoặc các yếu tố bất lợi khác.

3.3. Tác nhân vi khuẩn

Một số chủng vi khuẩn có khả năng gây tổn thương trực tiếp lên mô cơ tôm. Đáng chú ý, vi khuẩn Vibrio harveyi đã được ghi nhận có liên quan đến bệnh đuôi trắng do vi khuẩn (BWTD), gây tổn thương nghiêm trọng ở cơ đuôi.

3.4. Tác nhân gây bệnh truyền nhiễm

Một số bệnh truyền nhiễm như bệnh hoại tử cơ truyền nhiễm (IMN) và các bệnh có biểu hiện đuôi trắng cũng có thể gây ra hiện tượng cơ trắng đục. Các bệnh này có thể có dấu hiệu bên ngoài tương tự nhau nhưng khác nhau về tác nhân gây bệnh.

4. Mối liên hệ giữa cong thân và đục cơ

Mặc dù thường được nhắc đến cùng nhau, cong thân và đục cơ là hai biểu hiện khác nhau.

Hai hiện tượng có thể xuất hiện đồng thời, nhưng không phải trường hợp cong thân nào cũng kèm theo đục cơ và ngược lại.

Lưu ý: Không nên nhầm lẫn đục cơ do môi trường với đục cơ do bệnh truyền nhiễm.

Một nghiên cứu trên tôm thẻ chân trắng tại Trung Quốc đã xác định chủng Vibrio harveyi HLB0905 có khả năng gây bệnh đuôi trắng do vi khuẩn (BWTD). Vi khuẩn tích tụ tại cơ đuôi, gây tổn thương tế bào cơ và hoại tử cơ vân, khiến phần đuôi xuất hiện màu trắng hoặc mờ đục. Bệnh có thể gây chết hàng loạt trong điều kiện thí nghiệm và được ghi nhận có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng trong ao nuôi.

Do đó, khi tôm có dấu hiệu đục cơ kèm theo chết tăng nhanh, người nuôi cần xem xét khả năng nhiễm bệnh, thay vì chỉ quy kết cho tình trạng sốc môi trường.

5. Cách nhận biết và xác định nguyên nhân

Khi phát hiện tôm cong thân hoặc đục cơ, người nuôi cần kết hợp các thông tin sau:

• Quan sát biểu hiện: Xác định tôm cong thân, đục cơ hay xuất hiện đồng thời cả hai; ghi nhận vị trí cơ bị đục và mức độ tổn thương.

• Kiểm tra môi trường: Theo dõi nhiệt độ, oxy hòa tan, độ mặn và các biến động gần thời điểm tôm xuất hiện triệu chứng.

• Theo dõi tỷ lệ chết: Ghi nhận số lượng tôm chết, tốc độ tăng tỷ lệ chết và sự phân bố tôm bệnh trong ao.

• Kiểm tra tác nhân gây bệnh: Khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh truyền nhiễm, cần lấy mẫu xét nghiệm phù hợp để xác định nguyên nhân.

Không nên chỉ dựa vào màu sắc cơ hoặc hình dạng thân để kết luận tôm mắc một bệnh cụ thể.

6. Kết luận

Cong thân và đục cơ trên tôm thẻ chân trắng có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm biến động môi trường, mất cân bằng khoáng chất, kích thích cơ học, rối loạn sinh lý và các tác nhân gây bệnh.

Trong đó, cong thân thường liên quan đến hiện tượng co cơ bất thường, còn đục cơ có thể là biểu hiện của sự thay đổi hoặc tổn thương mô cơ. Đặc biệt, một số bệnh do vi khuẩn và virus có thể gây đục cơ với biểu hiện tương tự những rối loạn do môi trường.

Việc xác định đúng nguyên nhân cần dựa trên sự kết hợp giữa dấu hiệu lâm sàng, lịch sử biến động môi trường và kết quả xét nghiệm khi cần thiết. Đây là cơ sở để lựa chọn biện pháp quản lý phù hợp, hạn chế thiệt hại trong quá trình nuôi tôm.